تصویب لایحه توافقنامه دفاع مشترک مکه در مجلس ترکیه
مجلس ملی کبیر ترکیه (TBMM) روز سه‌شنبه، ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶، لایحه تصویب «توافقنامه دفاع مشترک مکه» میان ترکیه، پاکستان و عربستان سعودی را تصویب کرد. این لایحه که عنوان رسمی آن «قانون تأیید تصویب توافقنامه مکه برای دفاع مشترک میان جمهوری ترکیه، جمهوری اسلامی پاکستان و پادشاهی عربستان سعودی» است، پس از حدود پنج ساعت بحث و تبادل نظر در مجلس ترکیه به تصویب رسید و اکنون برای بررسی و رأی‌گیری نهایی در صحن عمومی پارلمان مطرح خواهد شد.
در رأی‌گیری مجلس ترکیه، حزب عدالت و توسعه (AKP) و حزب حرکت ملی (MHP)، دو عضو ائتلاف حاکم «ائتلاف جمهور»، به همراه حزب جمهوری خواه خلق (CHP)، اصلی‌ترین حزب اپوزیسیون، به این لایحه رأی مثبت دادند. در مقابل، حزب جدید (Yeni Parti)، حزب برابری و دموکراسی خلق ها (DEM Parti)، ائتلاف راه نو (Yeni Yol) و حزب خوب (İYİ Parti) رأی منفی دادند.
حمایت حزب جمهوری خواه خلق از این لایحه در حالی صورت گرفت که برخی دیگر از احزاب اپوزیسیون نگرانی‌هایی را درباره پیامدهای آن مطرح کردند. حزب خوب هشدار داد که این توافق ممکن است ترکیه را به «درگیری در بحران‌های منطقه‌ای ناخواسته» بکشاند. حزب جدید نیز با این استدلال که توافق با کشوری که در وضعیت جنگی قرار دارد، به معنای «ورود مستقیم کشور به جنگ» است، مخالفت خود را اعلام کرد. حزب برابری و دموکراسی خلق ها هم این توافق را عاملی برای «تعمیق دوقطبی‌گرایی منطقه‌ای» دانست و درباره «تعهدات نظامی مبهم» آن ابراز نگرانی کرد.
معاون وزیر امور خارجه ترکیه در جریان جلسه مجلس ترکیه، در پاسخ به پرسش‌های نمایندگان، تأکید کرد که این توافقنامه «کاملاً ماهیت تدافعی دارد و هیچ کشوری را هدف قرار نمی‌دهد». او افزود: «توافقنامه مکه تنها امتداد روابط دوستانه ویژه میان سه کشور نیست، بلکه محصول عینی مالکیت منطقه‌ای است که منطقه ما بیش از پیش به آن نیاز دارد».
وی همچنین تصریح کرد که این توافق «یکپارچگی را در منطقه پیش‌بینی می‌کند، نه بلوک‌بندی» و برای همه کشورهای منطقه که به قوانین بین‌المللی و اصول حاکمیت ملی احترام می‌گذارند، باز است. به گفته او، این توافق نه جایگزین تعهدات ترکیه در ناتو می‌شود و نه آن‌ها را تضعیف می‌کند، بلکه «مکمل مشارکت ترکیه در پلتفرم‌های چندجانبه، به‌ویژه ناتو» خواهد بود.
رئیس کمیسیون امور خارجه مجلس ترکیه نیز در پاسخ به نگرانی‌ها درباره احتمال جایگزینی این توافق با ناتو گفت: «پرسش‌هایی مطرح شد که آیا جایگزینی برای ناتو ایجاد می‌شود. قطعاً خیر». او افزود که این توافق «تمامیت ارضی یا حاکمیت سه کشور و هیچ‌یک از توافق‌هایی را که تاکنون منعقد کرده‌اند، تضعیف نخواهد کرد».
توافقنامه مکه در ۷ اوت ۲۰۲۶ در شهر مکه و با حضور رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، محمد بن سلمان، ولیعهد و نخست‌وزیر عربستان سعودی، و شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، امضا شد. بر اساس گزارش‌ها، عربستان سعودی و پاکستان پیش‌تر مراحل تصویب داخلی توافق را تکمیل کرده و تشریفات رسمی مربوط را انجام داده‌اند.
این توافقنامه که سه کشور را «طرف‌های اصلی» معرفی می‌کند، ایجاد سازوکاری برای همکاری متقابل دفاعی و امنیتی را پیش‌بینی کرده است؛ سازوکاری که از برخی جهات به پیمان ناتو شباهت دارد. یکی از مهم‌ترین بندهای آن تصریح می‌کند که «حمله مسلحانه به یکی از کشورهای طرف، حمله به همه تلقی می‌شود». همکاری در زمینه صنایع دفاعی، تولید مشترک، انتقال فناوری، تبادل پرسنل، برنامه‌های آموزشی مشترک و رزمایش‌های نظامی نیز از دیگر محورهای این توافق است.
لایحه تصویب توافقنامه اکنون در انتظار بررسی و رأی‌گیری در صحن عمومی پارلمان است. با توجه به اکثریت ائتلاف حاکم در پارلمان، انتظار می‌رود این لایحه در این مرحله نیز به تصویب برسد و سپس برای تأیید نهایی به رئیس‌جمهور ارسال شود.
