دکتر سید محمد عیسینژاد
پژوهشگر مسائل خاورمیانه
۰۸ مرداد ۱۴۰۲
مهمترین دلیل اهتمام ترکیه و رژیم صهیونیستی به تنشزدائی
پس از یک دوره طولانی از کشمکش و سردی روابط، بار دیگر شاهد تلاش ترکیه و رژیم صهیونیستی برای ترمیم و بهبود روابط هستیم. قرار بود بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر این رژیم به درخواست خود، همزمان با محمود عباس به ترکیه سفر کند. اما بیماری قلبی و بستری شدن او در بیمارستان مانع از این سفر شد. پیش از این هم رهبران فلسطینی و صهیونیست همزمان به ترکیه سفر کرده و در ارائه تصویر مصلح از تعامل کردند، تصویری که گرچه مورد استقبال شرکای غربی این سه حکومت قرار گرفت، اما در عمل منجر به صلح یا بهبود وضعیت فلسطینیان نشد.
باری، در خصوص چرایی تلاش آنکارا و تلآویو برای تنشزدائی میتوان مشوقهایی چون مشکلات داخلی، جلب نظر اردوغان در شرایط پساانتخابات، ایجاد توازن در ارتباط با کشورهای مسلمان و همسویی نسبی در جنگ اوکراین را برای طرف صهیونیست برشمرد. اما در خصوص طرف ترکی، شاید مهمترین دلیل ژئواکونومی انرژی و انتقال آن باشد. ترکیه علاقه دارد زمینههای حقوقی و سیاسی تحدید حدود و استخراج از منابع انرژی مدیترانه شرقی را تسریع بخشد و البته پذیرای خطوط انتقال انرژی از حوزه مذکور به اروپا باشد، چرا که در نگاه کلان آنکارا، ترکیه بایستی مبدل به هاب انرژی اوراسیا شود. در مقابل مشتریهای اروپایی، رژیم صهیونیستی و مصر معتقد به انتقال گاز استخراجی در این رژیم به مصر و انجام فرآیند میعان در آنجا و نهایتا انتقال گاز مایع از طریق کشتیهای مخصوص به بنادر اروپایی هستند، امری که از منظر ترکها، امری خلاف مقتضیات جغرافیایی و اقدامی لجوجانه و البته غیردوستانه تلقی میشود. بر همین اساس میتوان احتمال داد که یکی از رئوس گفتگوی اردوغان با نتانياهو و سیسی مسأله چگونگی انتقال گاز به اروپا با مشارکت ترکیه باشد، جالب است که سفر رهبران مصر و رژیم صهیونیستی به ترکیه به دلایل متفاوتی به تعویق افتاد و امکان گفتگوی رودررو به بعد وانهاده شد. همچنین یونان طرحی مبنی بر انتقال گاز از طریق قبرس یونانینشین و قلمروی خود به تولیدکنندگان و مصرفکنندگان گاز مدیترانهی ارائه داده است، طرحی که به مذاق آنکارا خوش نمیآید.
مورد دیگر تلاش ترکیه برای مدیریت روابط با کشورهای عربی از طریق ایفای نقش در مناقشات اعراب و اسرائیل بوده و است. ترکیه از دههها پیش تلاش داشته نقش میانجی بین فلسطینیان و صهیونیستها را ایفا کند و از طریق تعامل با این رژیم، روابط خود با اعراب را متوازن سازد. در حال حاضر نیز، تقسیم کار مشترکی بین قاهره و آنکارا در این خصوص وجود دارد. البته تغییر نگرش شیوخ عربی نسبت به پرونده مناقشه مذکور و روند صلح ابراهیم، موجب مبدل شدن این مناقشه به نزاع بین فلسطینیان و رژیم صهیونیستی شده است و دیگر کشورهای عربی که روزی مصر را به خاطر مصالحه با صهیونیستها شماتت میکردند، اکنون آغوش گرم خود را به روی سفرا، سیاستمداران و حتی گردشگران صهیونیست گشودهاند. در این بین، آنکارا که همواره روابط اقتصادی رو به رشدی با تلآویو داشته و همواره کفه ترازوی مبادلات به نفع ترکها سنگینی میکرده است، احتمالا به دنبال ایفای نقش حامی فلسطینیان است تا در محیط داخلی، منطقهای و جهان اسلام پرستیژ حمایت از ملت مظلوم فلسطین را برای خود حفظ کند.
