نابودی استراتژی آنکارا به منظور تبدیل به هاب انرژی منطقه در پرتو نتایج نبرد غزه

علیرضا مکی

کارشناس مسائل راهبردی

۲۶ دی ۱۴۰۲

نابودی استراتژی آنکارا به منظور تبدیل به هاب انرژی منطقه در پرتو نتایج نبرد غزه

در تاریخ هفتم اکتبر سال جاری با هجوم عوامل شبه نظامی نیرو های مقاومت به داخل اراضی اشغالی بسیاری  از  تحلیل گران پیش بینی میکردند که این عملیات منجر به تغییراتی ژئوپلیتیک در سطح منطقه خواهد شد . اما شاید یکی از مهم ترین حوزه هایی که به صورتی غیر قابل پیش بینی تحت تاثیر قرار گیرد بازار بین المللی انرژی باشد .

از سال ها پیش ترکیه تحت هدایت اردوغان و حزب عدالت و توسعه راهبردی منظم و توسعه یافته را به منظور تبدیل ترکیه به جایگاه هاب انرژی منطقه ای به منظور صادرات نفت و گاز به اروپا دنبال کرده است . این راهبرد که ذیل سیاست افزایش وزن ژئوپلیتیک منطقه ای ترکیه در سه منطقه خاورمیانه و قفقاز و اروپا پی گیری میشود منوط به عبور و گذر خطوط لوله انرژی از ترکیه به اروپا می باشد .

استراتژی اردوغان در رابطه با تبدیل به مرکز هدایت مسیر خطوط لوله انرژی در چارچوب  استراتژی سه محوری اردوغان در رابطه با گسترش حوزه نفوذ این کشور در سمت غرب جنوب و شرق این کشور طراحی شده است . البته این استراتژی را نمی توان به طور خاص ابتکار دولت اردوغان دانست چرا که بخش عمده ای از پروژه های ساخت و ساز خطوط لوله ترکیه در دهه ۹۰ پایه گذاری شده اند و در دولت های حزب عدالت توسه تحت هدایت اردوغان  به مراحل امضای قرارداد و اجرایی رسیده اند . از جمله پروژه هایی نظیر نابوکو که قرار بود گاز عراق را از طریق مجموعه ای از خطوط لوله به اتریش برساند که بعد ها به دلیل تغییر سیاست های کنسرسیوم ،خط لوله ترانس ادریاتیک جایگزین آن شد  که گاز آذربایجان را از طریق مجموعه ای از خطوط لوله از طریق یونان به اروپا میرساند . پروژه ترک استریم که از سال ۲۰۱۵ روند مطالعاتی آن شروع شده و در سال ۲۰۱۷ وارد روند اجرایی شد و از سال ۲۰۲۰ آغاز به فعالیت نموده است . خط لوله جریان آبی که گاز روسیه را از طریق دریای سیاه به ترکیه میرساند و مراحل مطالعاتی و ساخت و ساز آن از سال ۱۹۹۷ طی قرادادی میان کمپانی های گاز پروم روسیه و بوتاش ترکیه به امضا رسید و از سال ۲۰۰۵ وارد مدار اجرایی گردید .

ترکیه از این دست پروژه های انتقال انرژی را در تعداد بالا مدیریت می نماید که برخی از ان ها مانند نابوکو یک شکست تجاری و برخی مانند خط لوله باکو تفلیس جیحان یک موفقیت استراتژیک محسوب میشود . یکی از این پروژه ها پروژه انتقال نفت و گاز کردستان عراق به اروپا با مشارکت رژیم صهیونیستی بود که به حملات موشکی سال پیش جمهوری اسلامی ایران به کردستان عراق به عنوان هشداری بر تداوم همکاری این منطقه در گسترش نفوذ اقتصادی رژیم صهیونیستی در منطقه تلقی میشد .

یکی از نقاط عطف برنامه توسعه اقتصاد انرژی ترکیه کشف منابع عظیم گاز در دریای مدیترانه و در آب های اقتصادی رژیم صهیونیستی در شرق مدیترانه  می باشد . این مناب از جمله میدان گازی تامار در ۸۰ کیلومتری غرب ساحل حیفا دارای ذخایر درجای ۷.۱ تی سی اف و میدان جنوبی آن دارای ذخایر تخمین زده شده ۲۲۰ تی سی اف می باشد . این در حالی است که میدان گازی لویاتان واقع شده در جنوب غربی میدان میدان تامار که ز سال ۲۰۱۹ به بهرهبرداری تجاری رسیده است حداقل ۱۲۲ تی سی اف ذخایر گاز و ۱.۷ میلیارد بشکه ذخایر نفتی درجا دارد که قابل استحصال می باشد . اهمیت کشف این منابع برای دولت حای حاشیه  مدیترانه بر کسی پوشیده نیست چرا که بسیاری از این کشورها نیازمند منابع ارزان و قابل دسترسی انرژی می باشند . از همین روست که رژیم صهیونیستی برای اولین بار از سال ۲۰۱۸ با صادرات گاز  استخرای از میدان تامار به مصر  و اردن به جمع صادرکنندگان مناب انرژی ملحق شده است . این در حالی است که نیاز روز افزون اروپا به منابع انرژی با قیمت های مناسب مخصوصا بعد از حمله روسیه به اوکراین و در پرتو سیاست کربن زدایی از اقتصاد این قاره  وکاهش نقش مسکو در تاین امنیت انرژی اروپا برای بروکسل حائز اهمیت بسیاری می باشد .  از این رو کشف و انتقال این منابع نه تنها می تواندبه تامین بخشی از  نیازهای اتحادیه اروپا به منابع کم هزینه گاز کمک نماید بلکه با کاهش وابستگی مصر و اردن به تامین منابع مالی مورد نیاز این کشورهای به منابع مالی دولت های حاشیه خلیج فارس به منظور تامین انرژی مورد نیاز اقتصادی این دولت ها کمک نماید .

نابودی استراتژی آنکارا به منظور تبدیل به هاب انرژی منطقه در پرتو نتایج نبرد غزه

در نهایت نیز افزایش صادرات گاز و احتمالا نفت رژیم صهیونیستی به تعمیق نفوذ منطقه ای و حضور اقتصادی تلاویو در سطح منطقه ای و جهانی منجر خواهد شد و از سوی دیگر وابستگی اتحادیه به تامین انرژی مورد نیاز خود به تلاویو را افزایش خواهد داد . در این میان ترکیه یکی از نامزدهای احتمالی مشارکت در طرح انتقال گاز دریای مدیترانه به اروپا می باشد . مسیری که از نظر بسیاری از تحلیل گران ترک گرچه کم هزینه ترین مسیر نیست اما به دلیل قرار گرفتن در مجموعه هاب انرژی ترکیه منابع بسیاری را نصیب دولت صهیونیستی خواهد کرد چرا که ترکیه امروز به عنوان یک بازیگر مسئول در بازار انرژی اروپا جا افتادهاست . این در حالی است که برخی از رقبای منطقه ای ترکیه از جمله یونان و امارات متحده عربی مسیر جایگزینی را برای انتقال گاز مدیترانه به اروپا از مسیر ینوان و ایتالیا ترجیح میدهند . از جمله این پرژوه ها پروزه نیو مد بود که با مشارکت تلاویو و ابوظبی و دو شرکت پیمان کار امریکاایی شوروی و فرانسوی نوبل انرژی در حال پیشرفت می باشد گرچه دولت بایدن در سال ۲۰۲۰ و چند روز قبل از تهاجم سراسری روسیه به اوکراین از پشتیبانی این پروژه به دلیل نگرانی های زیست محیطی دست کشید .

در این میان سابقه رفتارهای ضد اسراییلی اردوغان مخصوصا بعد از ماجرای کشتی ماوی مرمره در سال ۲۰۰۹ که منجر به شکته شدن سه شهروند ترک که به منظور شکست محاصره غزه عازم ابهای فلسطین شده بودند تردید هایی را در میان تحلیل گران در مورد جایگاه ترکیه در پروژه احتمالی گاز رسانی اسراییل به اروپا ایجاد گرده بود . تردیدهایی که اوج ان در سال ۲۰۱۸ و خائن نامیدن دولت های عرب ملحق شده به طرح صلح ابراهیم بعد از انتقال سفارت امریکا از تلاویو به بیت المقدس زمزمه های شکست سیاست اردوغان مبنی بر انزوای منطقه ای اسراییل را بلند نمود .

به هر صورت اردوغان و حزب عدالت و توسعه به عنوان دولتی برامده از یک حزب سیاسی اسلامی با گرایشات اخوانی را می توان از مهم ترین دولت های حامی مسئله فلسطین در سطح منطقه ای تلقی نمود . این حمایت مخصوصا از سال ۲۰۰۹ و بعد از نبرد غزه موسوم به  کست لید نه تنها حمایت های اشکاری را از گروه های مقاومت در غزه فراهم نمود بلکه با اسکان علنی بخشی از کادر رهبری حماس در این کشور عملا رو د ر روی رژیم صهیونیستی ایستاد . مقابله ای که بر خلاف موارد مشابه در سطح منطقه بیشتر از وضعیتی رقابتی و ژئوپلیتیکی برخوردر می باشد تا ایدئولوژیک از این رو فعالیت های ترکیه در جهت منزوی ساختن تلاویو با واکنش مخالف دولت های رقیب ترکیه در جنوب خلیج فارس همراه شد و در نهایت با امضا پیمان صلح ابراهیم در جنوب خلیج فارس و شمال افریقا میان رژیم صهیونیستی از یک سو وامارات و بحرین و مراکش در سوی دیگر نوید فصل جدیدی از روابط پنهان و اشکار رژیم صهیونیستی با رقبای ترکیه میداد .

از همین رو از سال ۲۰۱۹ به تدریج ما شاهد تغییر رفتار ترکیه مخصوصا در پرتو شرایط سخت اقتصادی این کشور و نزدیکی به شرایط انتخابات بوده ایم . چرا که ترکیه نه تنها خواهان مشارکت در طرح های توسعه انرژی اسراییل می باشد بلکه جامعه تجاری و بازرگانی ترکیه نیز روابط تنگانگی با بازارهای رژیم صهیونیستی دارند . به هر صورت این مسئله چندان طول نکشید که کار دو طرف به دیدارهای سران برسد و حتی اردوغان در اجلاس امسال سازمان ملل نتانیاهو را دوست و برادر خطاب نماید .

به هر صورت با وقوع عمیات طوفان الاقصی بسیاری از معادلات منطقه ای مطابق پیش بینی ها به هم خورد و از آن جمله با تهاجم زمینی گسترده رژیم صهیونیستی و مرگ هزاران فلسطینی که بسیاری از از ان ها را زنان و کودکان تشکیل میدهند نه تنها اردوغان ناچار به واکنش علنی شده است بلکه برخی از ازاب اپوزوسیون نیز علنا از عدم وج.د استراتژی مشخصی در جهت برقراری صلح در غزه و تحت فشار قراردادن اسراییل توسط دولت ترکیه انتقاد میکنند . این در حالی است که ترکیه به عنوان یکی از سه کشور عضو پیمان ترایدنت از ارتباطات امنیتی گسترده ای با تلاویو برخودار می باشد .از جمله این ارتباطات کمک جامعه اطلاعاتی رژیم صهیونیست به بازداشت عبدالله اوجالان در اواسط دهه ۹۰ جایی در شمال افریقا می توان اشاره کرد .

اما به نظر میرسد که با وقوع طوفان الاقصی ترک ها از جهتی بین دوراهی رهبری جهان اسلام و جهان نوعقمانی در مخالفت با اقدامات تلاویو و از جهت دیگر بین الزامات سند راهبردی هاب انرژی منطقه ای ترکیه گیر افتاده است. چرا که پازل استراتژی انرژی ترکیه بدون دسترسی به قرارداد های منابع انرژی مدیترانه ناتمام خواهد ماند .