نشست وزرای خارجه، ترکیه، آذربایجان و گرجستان

نشست وزرای خارجه، ترکیه، آذربایجان و گرجستان

بنا بر خبرها اين نشست پشت درهاي بسته صورت گرفته و پس از إتمام نتيجهٔ آن طي نشست خبري وزراء علني خواهد شد.
به نظر میرسد با توجه به تعدد تهدیدات موجود در اطراف مرزهاي ایران، غفلت از سایر مسائل و مشکلات ژئوپلیتیکي کشور به مصلحت نیست.
در چنین شرایطي و با وجود چالش هاي مختلف، ایران توانست سایر کشورهاي منطقه به ویژه جمهوري آذربایجان را متقاعد به پذیرش پیشنهادات خود کند.
با این حال، با توجه بر اينكه مسئله صلح قفقاز براي آمریکا و رژیم صهیونیستي به همراه فرانسه و انگلیس، چینش میز مذاکرات بر اساس فرمت ۳+۳ كه در راستاي برقراري مسير ترانزيتي شرقي غربي از طريق ايران قابل قبول نبوده، چرا که مي توانست منجر به تحقق صلحي پایدار و در نهایت مسدود كردن مسیر مداخله‌ گرایي آنها در معادلات آسیاي مرکزي و جلوگيري از توسعه حضور ناتو در این منطقه شود.
بنابراین هرچند موضع رسمي آنها بعد از این مذاكرات، حمایت از صلح و ثبات در منطقه بوده اما رویكرد عملي آنها برهم زدن توافقات صورت گرفته در نشست تهران و یا پیگیري مسیرهایي است که مي تواند به اندازه کریدور زنگزور براي ایران تبعات سیاسي اقتصادي و ژئوپلیتیك داشته باشد.
کشورهاي منطقه نیز رویکردهاي متفاوتي در قبال این مسأله داشته اند، بعد از جنگ سوم قره باغ در شهریور ۱۴۰۲ که با پیروزي جمهوري آذربایجان بر نیروهاي جمهوري خودخوانده قره باغ کوهستاني و پیوستن این منطقه به آذربایجان همراه گردید، به دلیل ورود و مداخله بازیگران منطقه اي و فرا منطقه اي و طرح موضوع کریدور زنگزور و احتمال تغییرات ژئوپلیتیکي در مرزهاي ایران، چالش هاي راهبردي میان باکو و تهران افزایش یافت.
هر چند ایران و آذربایجان اشتراکات فرهنگي و اقتصادي گسترده اي براي همکاري و شراکت با یکدیگر دارند، اما کریدور زنگزور مي تواند با حذف دسترسي مرزی ایران به ارمنستان، منافع ژئوپلیتیکي و منطقه اي ایران را تحت تاثیر خود قرار دهد و ايران را ناچار به پذیرش محدودیت هاي ژئوپلیتیکي جدید برای عبور ترانزیتي از شمال به جنوب و بالعکس بسازد. به عبارت دیگر، عبور این کریدور از داخل خاك ارمنستان، مرزهاي ایران و روابط با کشور ارمنستان را محدود مي کند.
بر همین اساس بعد از ملحق شدن قره باغ به آذربایجان، بسیاري از کشورهاي منطقه که در رقابت استراتژیك با ایران هستند در کنار کشورهاي غربي مایل به ایجاد این کریدور بودند و به توافقاتی در این زمینه نیز رسیده بودند.
حال ترکیه نیز با توجه بر اينكه از احیاي کریدور زنگزور و تضعیف موقعیت ژئوپلیتیکي ایران نفع مي برد، خود را در صف طرفداران آذربایجان قرار داده و در این راستا در اواخر بهمن ۱۴۰۲، شاهد سفر الهام علي اف، رئیس‌جمهور جمهوري آذربایجان به آنکارا بر اساس دعوت رسمي اردوغان بودیم، سفري که در طي آن بر لزوم افزایش حجم تجارت بین دو کشور، اتحاد ترکیه و جمهوري آذربایجان و البته اتحاد جهاني ترکها و تقویت سازمان کشورهاي ترك تأکید شد. در این راستا به نظر میرسد آنکارا به‌منظور پیشبرد اهداف خود در منطقه قفقاز، تلاش کرده تا در ابتکارات چند جانبه مانند تقویت سازمان کشورهاي ترك و مسیر حمل و نقل بین المللي ترانس خزر مشارکت فعالانه‌تري داشته باشد.
گرجستان نیز به عنوان تنها کشور منطقه قفقاز که دسترسي مستقیم به دریاي سیاه دارد، از آب گل آلود بحران قفقاز به دنبال افزایش نقش خود براي ترانزیت تجاري است و ميتوان گفت كه این کشور به طور مقطعي با سیاست مخالفت ایران با ایجاد کریدور زنگزور همراه شده تا توسعه و تقویت کریدور میاني (کریدور حمل و نقل بین المللي ترانس خزر) در دستور کار آذربایجان و کشورهاي غربي قرار بگیرد.
این طرح بخشي از برنامه توسعه ارتباطات شرق و غرب است که قلمرو روسیه و ایران را دور زده و کشورهاي اروپایي را از طریق ترکیه و گرجستان به آذربایجان و پس از آن به شرق و به ویژه چین متصل مي کند.
در آخر به نظر میرسد در چنين مقطع کنوني، همسایگان ایران در مرزهاي شمال غربي کشور با شتاب زيادي به دنبال تثبیت جایگاه خود در کریدورهاي ترانزیتي و بده و بستان های سیاسي اقتصادي به منظور تأمین منافع خود در حوزه قفقاز هستند.
در این شرایط منطقه قفقاز بار دیگر مستعد درگیري و افزایش تنش است و عدم ورود و تدبیر اندیشي جمهوري اسلامي، مي تواند سیر تحولات این منطقه را بر خلاف منافع و امنیت ملي سوق دهد، به ویژه خطر جدی در این میان پشت کردن جمهوري آذربایجان به توافقاتش با ایران و تلاش مجدد این کشور براي احیاي کریدور زنگزور از داخل خاك ارمنستان است.