نگاهی به کتاب رابطه دین و سیاست خارجی

به‌تازگی انتشارات نارون دانش کتاب رابطه دین و سیاست خارجی: مطالعه موردی ایالات‌متحده آمریکا به قلم پرفسور مهمت شاهین و ترجمه شده توسط سید محمد سیدی اصل و سید محمد عیسی‌نژاد را به زیور تبع آراسته است.

مهمت شاهین به عنوان یکی از اساتید برجسته و مؤثر در حوزه روابط بین‌الملل و اندیشه سیاسی ترکیه، در این کتاب تلاش دارد نقش دین در روابط بین‌الملل را بازنمایاند و به نقش دین در سیاست خارجی آمریکا بپردازد. این دو امر، (نقش دین در روابط بین‌الملل و شناخت بیشتر نقش این عامل در سیاست خارجی ایالات‌متحده و به واسطۀ آن نقش گروه‌های ذی‌نفوذ یهودی/صهیونیستی در تعیین قالب‌های ذهنی و کنش‌های دستگاه دیپلماسی آمریکا) برای عموم خوانندگان ایرانی علی‌الخصوص تصمیم‌گیران و تحلیلگران عرصۀ سیاست خارجی می‌تواند مغتنم و واجد توجه باشد.

پرفسور شاهین در این کتاب با تعمق در ایالات‌متحده نشان می‌دهد که در کشوری چون آمریکا هنوز دین عاملی تأثیرگذار در سیاست خارجی این کشور هست.

هرچند طبق سیاست‌های اعلامی، واشینگتن از جدایی دین و سیاست در دیگر کشورها حمایت می‌کند و درصدد کاهش نقش دین در سیاست بین‌الملل هست اما در سیاست عملی، اقدامات این کشور در ساحت سیاست بین‌الملل، و به‌ویژه هستۀ جهان اسلام یعنی حوزۀ خاورمیانه و شمال آفریقا، متأثر از مؤلفۀ مذکور است.

ارزش این کتاب وقتی بیش از پیش آشکار می‌شود که به یاد بیاوریم ما در عصری زندگی می‌کنیم که پس از دیدن مبارزۀ مجاهدین با اشغالگران روس در افغانستان و ظهور و بروز القاعده و پس از آن به محض فروکش کردن نسل اول دولت اسلامی عراق و شام (داعش)، امارت اسلامی افغانستان با بازگشت دوبارۀ طالبان به قدرت به ناگاه هویدا می‌شود.

متأسفانه در ایران علی‌رغم تأکید به اموری چون علوم انسانی اسلامی و توجه به نقش دین در امور مختلف، تاکنون آثار چندانی در خصوص ارتباط دین و سیاست خارجی تألیف نشده است و از سوئی دیگر، با وجود مقابلۀ رسمی با ایالات‌متحده به چند و چون سیاستورزی این کشور پرداخته نشده است.

مؤلف در این کتاب به مطالعۀ موردی نقش دین در سیاست خارجی این کشور می‌پردازد. از سوئی دیگر، نگاه درون‌گفتمانی و اندرپارادایمی نویسنده به اخوان‌المسلمین و جنبش‌های اسلام سیاسی در میان اهل سنت و در حوزۀ خاور نزدیک، برای خوانندۀ ایرانی می‌تواند بس مفید و راهگشا باشد.

همچنین نقد نگرش ایالات‌متحده به اسلام آن هم از جانب یک اندیشمند ترکِ اهل سنت و سابقاً متمایل به احزاب اسلامگرای ترکیه امکان اتخاذ رویکرد مقایسه‌ای به خوانندۀ ایرانی می‌دهد. همچنین نباید ناگفته بماند که آنچه از این کتاب و دیگر آثار این استاد ترک به دست می‌آید این است که وی نسبت به ایران و انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ نگرشی مثبت و توأم با علاقه و احترام دارد.

مترجمین تلاش داشته‌اند در ترجمۀ این کتاب ۲۵۸ صفحه‌ای علاوه بر تفاوت‌های کلان دو زبان ترکی استانبولی و فارسی تهرانی، مواردی جزئی در زبان علمی گویشوران و کاربران این دو و البته ادبیات خاص نویسنده به‌عنوانی اندیشمندی مؤلف را ملحوظ دارند و تا حدّ امکان، همزمان متنی اصیل و روان برای خوانندگان عزیز ایرانی حفظ عرضه دارند.

امید است که ترجمه این کتاب بتواند بخشی از خلأ موجود در این باره را پر کند و راهگشای مسیری برای طرح پرسش‌های جدید برای دغدغه داران ایران و جهان اسلام باشد و منجر به تألیف و ترجمه آثار جدیدی در آینده نزدیک باشد.