Riyad’ın Büyük Anlaşması ve Türkiye’nin Buna Karşı Tutumu

Riyad’ın Büyük Anlaşması ve Türkiye’nin Buna Karşı Tutumu

Dr. Seyyed Mohammad Isanajad

Orta Doğu Araştırmacısı

Son günlerin haberlerinde Ortadoğu’da neredeyse hiçbir somut kazanım elde edemeyen ve hatta daha önceki duyuru planlarının ve büyük stratejisinin aksine Basra Körfezi’ne asker göndermek zorunda kalan Biden, Trump yönetiminin Ortadoğu’daki programını (İbrahim Paktı) sürdürmeye çalışıyor. Şimdi Biden-Harris yönetimi, Tel Aviv-Riyad ilişkisini normalleştirme ve kamuoyuna duyurma projesini uzun süredir askıda olan durumdan çıkarıp hızlı bir sonuca ulaştırmak istiyor. Sabırla böyle bir güne hazırlanan Bensalman, böyle bir eyleme karşı Amerika ve Siyonist rejimden birçok taviz almak istiyor. Riyad’ın önemli taleplerinden biri de ABD’nin Suudi Arabistan’da uranyum zenginleştirme konusunda anlaşma ve işbirliği yapması. Netanyahu’nun verimsiz hükümeti bir koalisyondan çok bir karmaşaya benziyor ve Çevredeki iç tatminsizlik ve planlama eksikliği Siyonistler için karmaşık bir durum yaratmış durumdadır. Bu nedenle muhtemelen Netanyahu ve Mossad’ın başkanı David Barnia kendilerini Suudi Arabistan’a nükleer bir imtiyaz vermek zorunda bulacaklar. Ancak muhalefet partilerinin yanı sıra aşırılık yanlısı müttefikleri de bu eylemden korkuyor. Çünkü Tel Aviv’in bölgedeki nükleer üstünlüğüne inanıyorlar ve Suudi Arabistan’ın Çin’in Dongfeng’inden nükleer savaş başlığı fırlatabilecek önemli sayıda balistik füze aldığını biliyorlar ve bir gün Riyad’ın nükleer ve füze gücü arasında Tel Aviv’e zarar verecek bir kombinasyon olabilir; İshak ve İsmail’in torunları arasında bir Semitik antlaşma imzalanmış olsa bile. Tabii bu ihtimal düşük olsa bile çok korkunç.

Suudi Arabistan’ın nükleer programının Arap ülkeleri arasında (Birleşik Arap Emirlikleri’nden sonra) ikinci sırada olduğunu biliyoruz ve bu iki ülke arasındaki mevcut rekabet ve anlaşmazlıklar ve yöneticilerinin sürekli anlaşmazlıkları ve çatışmaları nedeniyle, bu ikincilik El Suud’un hoşnutsuzluğuna neden oldu ve Suudi nükleer programını hızlandırdı. Ayrıca bu ülke, bu alanda Japon ve Güney Koreli şirketlerle işbirliği yapıyor ve Amerikan şirketlerinin varlığıyla ilgileniyor, tabii ki Çin’in de katılma olasılığı var.

Coğrafi yetenek ve yabancı ülkelere bağımlılık düzeyi açısından, Suudi Arabistan’ın Jebel Sa’ed ve Jebel Qoriya’daki uranyum rezervleri, Bin Salman’ın 2030 ufkunda iddialı enerji hedeflerini karşılamak için oldukça yeterli görünüyor. Ancak yakıt üretim sektörü, Suudi nükleer programının diğer sektörlerine göre daha sonra başladı ve nispeten geride kaldı ve Suudi nükleer santrallerinin en azından ilk yıllarında ithal yakıta bağımlı olması öngörülmektedir.

Unutulmamalıdır ki, su yumuşatıcılar için gerekli olan enerjiyi sağlamak ve küresel ısınma ve iklim değişikliğinin kaçınılmaz etkileriyle mücadele etmek amacıyla, Riyad’ın petrole olan bağımlılığından kurtulma çerçevesinde ve 2030’u temel alan Suudi Arabistan’ın Japon holding Softbank ile iş birliği yaparak, güneş enerjisi kullanıyor ve yeni şehirleri için temiz, yenilenebilir ve ucuz enerji arıyor. Suudi Arabistan’ın ihtiyaç duyduğu elektriğin büyük çoğunluğunun fosil olmayan kaynaklardan karşılanması hedefine ulaşmak için yapımı devam eden üç nükleer santrale ek olarak on üç santral daha inşa edilmesi öneriliyor. Bu belgeye göre, bu ülkenin petrole olan bağımlılığının her konuda ve düzeyde azaltılması gerekiyor.

Önerilen meselelere dayanarak, Suudi topraklarında uranyum zenginleştirme konusunda ABD’nin anlaşmasını ve işbirliğini elde etmek, bu ülkenin nükleer programını uluslararası yakıt tedarik pazarlarına bağımlı hale getirmek için gereksiz hale getirebilir. Suudi nükleer programına yönelik bu hamlenin, İran’a karşı bir denge oluşturma ihtimaliyle birlikte BAE’yi de geride bırakacağı açıktır. Ayrıca, bu ülkenin yöneticileri onlarca yıldır enerji satıcısı olmaya alışmış durumda ve enerji satın alma işlemine muhtemelen zihinsel engeller ve memnuniyetsizlik eşlik edecek.

Ayrıca mevcut ve eski Enerji Bakanı Abdul Aziz bin Salman ve Khalid al-Falih ve diğer Suudi yetkililer nükleer enerjilerinden bahsederken temiz enerji, karbon üretimini azaltma programı ve tabii ki barış getiren enerji gibi ifadelere vurgu yapıyorlar. Ancak meraklı gazeteciler ve kamuoyu bu iddialardan daha fazlasını düşünüyor. Neden Suudi tarihinde ilk kez bir prens Enerji Bakanlığı’nın pozisyonunu kabul etti? Dünya pazarlarına enerji arz eden ülke, enerjinin önemini yeni mi anladı?

Hikâyenin diğer tarafında Türkiye var. İran, Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan’ın aksine Türkiye, Orta Doğu’nun fosil enerji tablosunda küçük bir paya sahip. Bu ülke, son kritik seçimlerine günler kala, Rusya’nın teknik ve mali işbirliğiyle ilk nükleer santralini açtı. Türkiye’nin dünyada on yıllardır nükleer silaha ev sahipliği yapan ancak yakın zamanda bir nükleer santral edinmiş birkaç ülkeden biri olması ilginçtir. Ankara’nın Siyonist rejimin muğlaklık politikasından ve ordusunun nükleer silahlarla gurur duymasından hoşlanmadığı açık. Ancak Arap ülkelerinin nükleer programı hakkında endişelenmesi pek olası değil. Çünkü temkinli liderler ve onların dünya pazarındaki entegre ekonomileri nükleer maceraları engelliyor. Araplar için Türkiye’nin enerjiye olan ihtiyacı ve açlığı ve Ankara’nın küresel ısınma ve iklim değişikliğinin etkileriyle başa çıkma ve karbon üretimi ve emisyonlarını azaltma çabaları anlaşılır durumdadır. Buradan hareketle, rekabetçi bir alanda, Riyad, Washington ve Tel Aviv’den belirtilen puanları almayı başarsa bile, Türkiye’nin benzer veya farklı puanlar almak istediği görülmektedir. Ancak Müslüman komşularının ve rakiplerinin nükleer programından korkması ve askeri nükleer enerjide üstünlük elde etmek istemesi pek mümkün değil gibi gözüküyor.