تاریخ نوین ترکیه

تاریخ نوین ترکیه

زوخر آثار زیادی در قالب کتاب، مقاله و سخنرانی درباره ی تاریخ سیاسی، اجتماعی و فرهنگی عثمانی، ترکیه ی جدید و به طور کلی خاورمیانه به زیور طبع آراسته است. اما این کتاب او بیش از همه ی آثارش مورد توجه اهل نظر قرار گرفته است. چرا که این کتاب، یک «تاریخ مدرن» است که تلاش می کند تا دیدگاهی منسجم درباره ی تاریخ ترکیه را در دویست سال اخیر با تأکید بر پیشرفت های اجتماعی – اقتصادی و همچنین پیشرفت های ایدئولوژیکی و سیاسی ارائه دهد.

معرفی کتاب تاریخ نوین ترکیه

پروفسور اریک جان زوخر، استاد برجسته ی مطالعات ترکیه در دانشگاه لیدن هلند است. او آثار زیادی در قالب کتاب، مقاله و سخنرانی درباره ی تاریخ سیاسی، اجتماعی و فرهنگی عثمانی، ترکیه ی جدید و به طور کلی خاورمیانه به زیور طبع آراسته است. اما این کتاب او بیش از همه ی آثارش مورد توجه اهل نظر قرار گرفته است. او به گفته ی خودش در آغاز علاقمند بود که درباره ی دوره ی گذار از امپراتوری عثمانی به ترکیه ی جدید پژوهش کند اما پس از مطالعه درباره ی تاریخ سیاسی این دوره، به تدریج به تاریخ اجتماعی و اقتصادی آن نیز تمایل یافت. اینکه زوخر از «ترکیه ی جدید» سخن می گوید به معنای آن است که جمهوری ترکیه تداوم امپراتوری عثمانی نیست؛ بلکه دولتی است جدید با مبانی و ساختاری متفاوت که در آسیای صغیر شکل گرفته و به دنبال طی مسیری متفاوت در عرصه ی سیاست، اجتماع و فرهنگ است. ترکیه ی جدید نه بر مبنای اندیشه ی اسلامیت و یا عثمانیت، بلکه بر مبنای اندیشه ی ترکیت و غربیت شکل گرفت بود. بنابراین می توان گفت ترکیه ی جدید دولتی است جدید که مبتنی بر اندیشه های نو شکل گرفت و راه انقطاع با هویت دیروز خود یعنی میراث عثمانی را در پیش گرفت و کوشید با رجوع درست یا نادرست به تاریخ شناسی، باستان شناسی و زبان شناسی هویتی جدید برای خود تعریف کند. نکته ی قابل توجه در این کتاب این است که زاویه ی دید اریک زوخر در تحلیل تحولات این دوره هم وجه اندیشه ای دارد و هم از رویکرد جامعه شناسی برخوردار است.

دوره بندی یعنی تقسیم گذشته به دوره هایی که به وضوح شناسایی پذیر باشند و به روشی مشخص از یکدیگر متفاوت گردند و این به نوبه ی خود کاری است بی پایان، دشوار و ملال آور. برای اینکه دوره بندی یک ابزار معتبر باشد، باید دو لازمه را برآورده سازد. نخست، باید ارزش تبیینی داشته باشد که تحولات مهم قابل دیدن شوند و دوم، دوره بندی باید تحولات واقعی دوره ی مورد بحث را منعکس کند. البته در هر حوزه ای، تقسیم بندی سنتی هم وجود دارد که چنان رواج یافته اند که خواننده معمولا آن ها را واقعیات تاریخی می پندارد. کتاب حاضر از بعضی جهات از دوره بندی سنتی تاریخ ترکیه پیروی کرده است؛ اما از جهات دیگر نیز چنین نیست.

تاریخ نوین ترکیه به سه بخش تقسیم شده است که دوره بندی اصلی تاریخ نوین ترکیه را از نظر نویسنده نشان می دهد:

بخش اول: نفوذ غرب و نخستین تلاش ها برای مدرن سازی- رویداد غالب در این مرحله رشد نفوذ اروپا در امپراتوری عثمانی و واکنش های دولت و جامعه ی عثمانی به آن است.

بخش دوم: دوره ی ترکان جوان در تاریخ ترکیه ۱۹۵۰-۱۹۰۸- این بخش به تلاش های ترکان جوان یعنی گروهی از بوروکرات ها و افسران تحصیل کرده ی جدید اختصاص یافته است.

بخش سوم: دموکراسی بیمار- این بخش به دوره ای که از ۱۹۵۰ آغاز می شود پرداخته است. برخلاف دوره ی ترکان جوان، این دوره تا حد زیادی دوره ی پلورالیسم دموکراتیک اصیل و رشد سیاست های کلان بود.