کتاب دموکراسی، هویت و سیاست خارجی در ترکیه (هژمونی بواسطه تحول)

کتاب دموکراسی، هویت و سیاست خارجی در ترکیه (هژمونی به واسطه تحول)، تمرکز اصلی خود را بر مسیر دموکراسی پس از به قدرت رسیدن حزب عدالت و توسعه در ترکیه قرار داده است. به گونه ای که بر اساس چهار فرآیند مهم در جامعه ترکیه و شکاف های ناشی از آن هویت و سیاست خارجی ترکیه شکل می گیرد.

این چهار فرآیند شامل، مدرنیته شدن، دموکراسی، جهانی شدن و اروپایی شدن است. فواد کیمن و شبنم قوموشچی نویسندگان این کتاب به دنبال اثرات این چهار فرآیند در شکل گیری هویت و سیاست خارجی ترکیه هستند. کتاب دموکراسی، هویت و سیاست خارجی در ترکیه ، توسط دکتر رضا رسولی، دکتر حامد روشن چشم و ایندیرا اسدپور پیرانفر از اساتید دانشگاه های ایران به زبان فارسی ترجمه شده و به واسطه نشر آوای من منتشر شده است.

مقدمه

ترکیه امروزی محصول سال ها تحول و تغییر توامان با مبارزات بر سر هژمونی داخلی بوده است. به عبارت بهتر، تسلط حزب عدالت و توسعه در ترکیه شکل نمی گرفت مگر در بستر تحولاتی که در فرآیندی از مدرن شدن، دموکراسی، جهانی شدن و اروپایی شدن که در هر گام به صورت ترکیبی ظرفیت های برای اعمال راهبردی برای حزب عدالت و توسعه بوده است.

اگر چه هنوز ترکیه را با شخصیت اقتدارگرای کمال آتاترک و گسست این کشور از امپراطوری عثمانی به جمهوری می شناسند، با این حال امروزه کمتر می‌توان آثار و آرمان های جمهوری خلق ترکیه را شاهد بود و عمدتا بر بستری سیال از تحولات و آمیزه ای از توسعه دموکراسی و جهانی شدن را شاهد بود.

آغاز ترکیه مدرن بعنوان گام نخست در توسعه و تحول ترکیه بر اساس نوعی ملی گرایی و تمرکز بر تولیدات داخل به جای واردات بود که در درون خود سیستم اجتماعی ارگانیک و پشتیبان نظم سیاسی موجود را بهمراه آورد. تاکید بر ترکیه واحد، سکولار و مبتنی بر توسعه صنعتی در زیر سایه حاکمیت مقتدر و یکپارچه ساز در سال ۱۹۵۰ دچار گسست جدیدی شد و مسیر دموکراسی طلبی با تغییر ساخت سیاسی به سمت سیستم پارلمانی فصل جدیدی از مناسبات و تحول در ترکیه را باعث گردید.

گسترش و اهمیت احزاب سیاسی در کنار رقابت های ملی برای کسب کرسی های قدرت نشان از پویش فرآیند دموکراتیزه و مدرن سازی را به صورت رابطه ای متقابل شکل می دهد که علاوه بر آزاد سازی نیروهای اجتماعی جدید زمینه رقابت سیاسی را برای اعمال ابتکارهای سیاسی و اجتماعی هموار می کند. گسست دیگر در نظم سیاسی ترکیه تاثیر اجتناب ناپذیر جهانی شدن است که از سال ۱۹۸۰ به بعد رشد یافته و ترکیه نیز بعنوان کشوری در حال توسعه از این تغییرات متاثر شده است.

مهمترین تاثیر جهانی شدن در ترکیه در حوزه اقتصاد رخ داد و رویکرد تبدیل صنعتی شدن به جای واردات جای خود را به گسترش صادرات و ادغام شدن در بازار جهانی داد. از طرفی دیگر جهانی شدن پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی نقش ژئوپلیتیکی ترکیه را برجسته کرد. این در حالی بود که تحولی دیگر در فرآیند توسعه ترکیه رخ داد و اروپایی شدن متغیر جدیدی بود که بر تحول و پویش سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ترکیه تاثیر گذاشت. اروپایی شدن ترکیه با خود افزایش استانداردهای دموکراسی، تغییر در قانون اساسی و حفظ حقوق اقلیت ها را به ساختار سیاسی و اجتماعی ترکیه تحمیل می کرد.

تاثیرات فرآیندهای مدرن شدن، دموکراسی، جهانی شدن و اروپایی شدن به صورت گراف نشان داده شده است. — فرآیندهای ۴ گانه ترکیه در بستر تحولات تاریخی به نمایش گذاشته شده است. (این تصویر جایگزین است و اصلی نیست)

در تصویر بالا تاثبرات فرآیندهای مدرن شدن، دموکراسی، جهانی شدن و اروپایی شدن به صورت گراف نشان داده شده است.

در این بستر بود که ساخت جدیدی از هژمونی حزبی در قالب حزب عدالت و توسعه در ترکیه ظهور کرد و با سوار شدن بر موج این تحولات برتری حزبی را کسب کرد. این برتری حزب عدالت و توسعه در ترکیه محصول فرآیند تحولی در ترکیه است که بوجود آورنده نظام اجتماعی پیچیده است. توانایی حزب عدالت و توسعه بر مدیریت این تحولات و نظام پیچیده اجتماعی موفقیتی بود که در این بستر به دست آمد. بر این اساس عملکرد حزب عدالت و توسعه بین دموکراتیک شدن و اقتدارگرایی همچنین تحول و حفظ وضع موجود به صورت نوسان و تغییر ظاهر می شود.