بررسی رویکرد ضداسرائیلی دولت اردوغان

بررسی رویکرد ضداسرائیلی دولت اردوغان

رویارویی اردوغان با اسرائیل در آغاز، در قالب تهدیدها و اقدامات سیاسی و حقوقی شکل گرفت، اما خیلی زود به عرصه اقتصاد کشیده شد. آنکارا اعلام تحریم‌های اقتصادی علیه اسرائیل را در دستور کار قرار داد؛ تحریم‌هایی که تاکنون ادامه یافته و نشانه‌هایی از تشدید آن‌ها دیده می‌شود. روند افزایش تنش در روابط آنکارا و تل‌آویو را می‌توان در مقاطع زمانی مختلف دنبال کرد؛ مقاطعی که مسیر این تقابل را ترسیم می‌کنند.

در پی آغاز جنگ غزه در سال ۲۰۲۳، دولت ترکیه به رهبری رجب طیب اردوغان به یکی از سرسخت‌ترین منتقدان اسرائیل تبدیل شد. اردوغان با اتخاذ مواضعی تند، اسرائیل را به «نسل‌کشی» متهم کرد و حماس را نه یک گروه تروریستی، بلکه نیرویی آزادی‌بخش خواند. این موضع‌گیری‌ها به اقداماتی عملی انجامید؛ از جمله فراخواندن سفیر ترکیه از تل‌آویو، پیوستن به شکایت حقوقی علیه اسرائیل در دادگاه لاهه و بازداشت افرادی در خاک ترکیه به اتهام جاسوسی برای اسرائیل.

اردوغان اقدامات اسرائیل را «جنایت علیه بشریت» خواند و وعده داد پرونده سلاح‌های هسته‌ای این رژیم را به دستور کار جهانی بیاورد. از ژانویه تا آوریل ۲۰۲۴، ترکیه ده‌ها نفر را به اتهام جاسوسی برای اسرائیل علیه فعالان حماس بازداشت کرد. هاکان فیدان اسرائیل را متهم کرد که به دنبال «زمین بیشتر، نه امنیت» است و در لاهه علیه آن اسناد ارائه داد. در مارس، اردوغان نتانیاهو را به نسل‌کشی با حمایت غرب متهم کرد و اسرائیل در پاسخ، سفیر ترکیه را احضار کرد.

در ادامه در بازه آوریل تا مه ۲۰۲۴، آنکارا روابط تجاری خود با اسرائیل را که ارزشی معادل ۹.۵ میلیارد دلار داشت، به‌طور کامل قطع کرد. صادرات بیش از هزار قلم کالا، از سیمان و فولاد گرفته تا قطعات خودرو و تجهیزات الکترونیکی، متوقف شد. این تصمیم موجب کمبود و افزایش قیمت در بازار داخلی اسرائیل شد و شرکت‌های ترکیه‌ای نیز از همکاری با طرف‌های اسرائیلی خودداری کردند.

ترکیه همچنین حریم هوایی خود را به روی هواپیماهای دولتی اسرائیل بست و از پهلوگیری کشتی‌های اسرائیلی در بنادرش جلوگیری کرد. حتی کشتی‌هایی که مالکیت اسرائیلی داشتند یا مقصدشان سرزمین‌های اشغالی بود، اجازه ورود به بنادر ترکیه را نیافتند. این اقدامات مسیرهای تجاری اسرائیل را مختل کرد و پیام روشنی از عزم سیاسی آنکارا برای اعمال فشار همه‌جانبه فرستاد.

در عرصه منطقه‌ای از دسامبر ۲۰۲۴، پس از سقوط حکومت بشار اسد در سوریه، رقابت میان ترکیه و اسرائیل وارد مرحله‌ای امنیتی شد. حملات هوایی اسرائیل به مواضع مرتبط با ترکیه در خاک سوریه و جلوگیری آنکارا از حضور اسرائیل در رزمایش‌های ناتو، نشان داد که این تقابل از موضوع غزه فراتر رفته و به سطحی ژئوپلیتیک رسیده است.

در تازه‌ترین تحولات اخیر، بنیامین نتانیاهو نسل‌کشی ارامنه را به رسمیت شناخت؛ اقدامی که ترکیه آن را «ریاکاری سیاسی» توصیف کرد. هم‌زمان، پارلمان ترکیه خواستار تعلیق عضویت اسرائیل در سازمان ملل شد.

در یک سال گذشته، تنش میان ترکیه و اسرائیل به‌ویژه پس از درگیری‌های سوریه شدت گرفته و با توجه به اینکه ۹۳ درصد مردم ترکیه دیدگاهی منفی به اسرائیل دارند، سیاست ضداسرائیلی اردوغان به بخشی از راهبرد منطقه‌ای آنکارا تبدیل شده است؛ راهبردی که هرچند هنوز به مداخله مستقیم در غزه منجر نشده، اما نگرانی تل‌آویو از وقوع آن را افزایش داده است.