نقش ژئوپلیتیک در رقابت نظامی-سیاسی ترکیه و اسرائیل در سوریه پسااسد
با تغییر معادلات قدرت در سوریه پس از افول نظام بشار اسد و روی کار آمدن دولت انتقالی، فضای ژئوپلیتیکی منطقه شاهد تحرکات پیچیدهای میان بازیگران منطقهای و بینالمللی میباشد. در این میان، ترکیه و اسرائیل با اهداف امنیتی و راهبردی متفاوت اما همپوشان، نقشآفرینی پررنگی در آینده سوریه ایفا میکنند؛ یکی در شمال و دیگری در جنوب. نکته حائز اهمیت اینجاست که تعاملات این دو کشور در بستر سوریه، بازتاب رقابتی است که میتواند به همکاری محدود یا حتی اتحاد تاکتیکی منجر شود.
از یک سو، ترکیه به دنبال جلوگیری از تشکیل منطقه خودمختار کردی در شمال سوریه است؛ منطقهای که از دید آنکارا، تهدیدی جدی برای تمامیت ارضی این کشور محسوب میشود. از سوی دیگر، اسرائیل با هدف مهار نفوذ ایران، به دنبال تثبیت یک «منطقه حائل امنیتی» در جنوب سوریه است. این رقابت، نه در قالب جنگ مستقیم، بلکه از طریق نفوذ نظامی، بازسازی ساختارهای محلی و کنترل فضای هوایی نمایان شده است.
کردها نیز به عنوان یکی از مهمترین بازیگران غیردولتی، نقطه تقابل ترکیه و اسرائیل هستند. در حالی که ترکیه نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) را بازوی پ.ک.ک میداند، اسرائیل از منظر راهبردی، از کردها به عنوان ابزاری برای موازنهسازی علیه ایران حمایت میکند. این تفاوت نگاه، عملاً هرگونه همگرایی بین آنکارا و تلآویو را با مانع روبرو کرده است.
افزون براین، اگرچه حضور نظامی روسیه در ماههای اخیر کمرنگتر شده، اما مسکو همچنان از طریق پایگاه هوایی حمیمیم و نفوذ در نهادهای امنیتی سوریه، بازیگری کلیدی است. روسیه احتمالاً با سیاست «تفرقه بینداز و حکومت کن» به موازنهسازی بین ترکیه و اسرائیل ادامه خواهد داد.
در این بین، با وجود اختلافات، مقابله با نفوذ ایران و شبهنظامیان وابسته به آن و جلوگیری از تجزیهطلبی فرقهای در ارتش سوریه ممکن است زمینه همکاری باشد که این همکاریها تابعی از متغیرهای خارجی مانند سیاستهای آمریکا و تحولات داخلی دو کشور خواهد بود. در عین حال، در لایهای عمیقتر، ترکیه و اسرائیل بر سر کنترل منابع انرژی و کریدورهای تجاری سوریه رقابت میکنند. پروژههای گازی مدیترانه شرقی و خطوط انتقال انرژی، میتواند این رقابت را به عرصه اقتصادی بکشاند.
در مجموع، سوریه، در حال تبدیل شدن به میدان رقابت پیچیده ترکیه و اسرائیل است؛ رقابتی که با ابزار نظامی آغاز شده اما بهزودی ابعاد اقتصادی، سیاسی و اطلاعاتی نیز خواهد یافت. اگرچه احتمال درگیری مستقیم میان دو طرف پایین است، اما عدم مدیریت این رقابت میتواند سوریه را وارد مرحله جدیدی از بیثباتی کند. آینده سوریه و نظم منطقهای، وابسته به این خواهد بود که آیا دو بازیگر کلیدی منطقه میتوانند رقابت خود را به سطحی قابل پیشبینی و قابل مدیریت برسانند، یا اینکه مسیر به سمت تنش و بحران بیشتر خواهد رفت.
The Review
نقش ژئوپلیتیک در رقابت نظامی-سیاسی ترکیه و اسرائیل در سوریه پسااسد
ترکیه و اسرائیل در سوریه، با اهداف امنیتی متفاوت اما همپوشان، رقابت میکنند؛ ترکیه برای جلوگیری از تشکیل منطقه خودمختار کردی، و اسرائیل برای مهار نفوذ ایران. این رقابت که ابعاد نظامی، سیاسی و اقتصادی دارد، میتواند به همکاری محدود یا تشدید بیثباتی در منطقه منجر شود.
