چالش های جدید ترکیه و اسرائیل در سوریه

چالش های جدید ترکیه و اسرائیل در سوریه

با سقوط خاندان اسد که پس از سال‌ها حکومت، سرانجام به دلیل فرسوده شدن ناشی از جنگ داخلی، نبرد با تروریست‌ها و گروه‌های افراطی، مشکلات شدید اقتصادی و تحت فشارهای داخلی و خارجی از قدرت کنار رفت، فضای سیاسی این کشور دستخوش دگرگونی عمیقی شد.

نیروهای (تحریرالشام) اگر چه در ظاهر توانسته‌اند نوعی نظم را در بیشتر مناطق سوریه برقرار کنند، اما وابستگی‌های ایدئولوژیک و سابقه افراطی‌گریِ طیف‌های نسبتا گسترده‌ای از نیروهای تحت امر ابومحمد الجولانی -که اکنون اغلب از او با نام احمد الشرع یاد می‌شود- در کنار فقدان تجربه در حکومت‌داری، آینده سوریه را دچار ابهامات زیادی کرده و باعث شده اغلب بازیگران دولتی و غیردولتی در قبال حاکمان جدید سوریه با احتیاط بیشتری سیاست‌ورزی و موضع‌گیری کنند.

از سوی دیگر، با فروپاشی ساختار دولت و نهادهای رسمی سوریه و خلا قدرت به‌وجود آمده، شاهد تشدید رقابت بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی هستیم که هر یک به دنبال منافع خاص خود در سوریه جدید هستند. از این سو نیز بازيگران جهانى و منطقه ای مثل آمریکا، روسیه، ترکیه، عربستان سعودی و… هریک به دنبال تعریف یا باز تعریف نقش خود در سوریه هستند. اما در این میان ترکیه و رژیم صهیونیستی از همان روزهای اول دوران پسا اسد، فراتر از سایر بازیگران، تحرکات خود را پیش می‌برند و هرکدام با روش‌های مختلف به دنبال پیگیری اهداف و منافعشان در سوریه هستند.

ترکیه با حمایت از دولت موقت سوریه و تلاش برای بازسازی نهادهای دولتی و امنیتی، به ‌دنبال حفظ تمامیت ارضی سوریه و جلوگیری از تجزیه آن و همچنین تلاش در جهت ایجاد مناطق امن برای بازگشت داوطلبانه پناهجویان سوری و مقابله با تهدیدات گروه‌های کُردی است.

بشار اسد در یک دهه آخر حکومت خود در سوریه، ترکیه را که همراه با غرب و برخی دولت‌های منطقه به دنبال براندازی در دمشق بود، به چشم کانونی از تهدیدها می‌نگریست. بعدها با پیروزی‌های ارتش سوریه در جنگ داخلی، رجب طیب اردوغان خواستار احیای روابط میان دو طرف شد و بارها موضوع دیدار با بشار اسد را علنا اعلام کرد که با مخالفت دمشق، هیچ گاه انجام نشد. به نظر می‌رسید که آنکارا همه تلاش و توان خود را برای ساقط کردن حکومت اسد پای کار آورد، از سرمایه‌گذاری روی نیروهای موسوم به جهادی تا ورود به خاک سوریه و حملات هوایی در خاک این کشور به بهانه مقابله با نیروهای کُرد.

حال با قدرت گرفتن نیروهای تحریرالشام در دمشق، اینطور به نظر می‌رسد ترکیه به دنبال تثبیت نقش خود و جایگاه خود در دوران جدید سوریه، پیشبرد سیاست‌های خود در دمشق و ایفای نقش در خاک همسایه جنوبی است تا به نوعی کمبودهای خود طی یک دهه گذشته را جبران کند و همینطور حامل پیامی برای رقبای منطقه ای نیز باشد.

ترکیه همچنین اولین کشوری بود که سفارت خود را در دمشق بازگشایی کرد و اکنون هر تحولی در سوریه رخ می‌دهد، رد پایی از ترکیه به طور واضح و روشن در آن دیده می‌شود. با این حال موفقیت ترکیه وابسته به تدابیری‌ست که در جهت کنترل منطقه شمال شرق سوریه جایی که گروه‌های پراکنده بین نیروهای دموکرات سوریه که مورد حمایت ایالات متحده ادامه دارد، اتخاذ می‌کند. از سوی دیگر ترکیه همچنین مقابله با نفوذ مجدد ایران و سوریه را هم دنبال می‌کند و همزمان باید به مسئله اتصال روابط بین دمشق و عربستان سعودی نیز توجه داشته باشد.

اما در مقابل، رژیم صهیونیستی با نگرانی از نفوذ فزاینده ترکیه و حضور گروه‌های موسوم به جهادی در سوریه جدید، سیاستی مبنی بر تضعیف دولت مرکزی و حمایت از ساختارهای غیرمتمرکز را دنبال می‌کند. تل‌ آویو با انجام حملات هوایی به مواضع نظامی سوریه و حمایت از گروه‌های محلی مانند دروزی‌ها، به‌ دنبال ایجاد مناطق حائل و کاهش نفوذ ترکیه و کشورهایی مثل ایران در سوریه است.

اگرچه رقابت میان این دو بازیگر در سوریه به طور فزاینده ای رو به افزایش است اما درگیری نظامی مستقیم میان رژیم صهیونیستی به عنوان متحد آمریکا و ترکیه به عنوان یک کشور عضو ناتو دور از انتظار بشمار می‌رود به گونه‌ای که اقدامات حاصل را زمینه‌ای برای بازدارندگی علیه یکدیگر میتوان قلمداد کرد نه جنگ.

در این زمینه نیز واشنگتن قصد بر برقراری تعادلی نسبی در منطقه را با تصمیم ترامپ مبنی بر کاهش قابل توجه نظامیان آمریکایی در سوریه و جلب رضایت دو طرف اسرائیلی و ترکیه در سوریه را دارد. به همین منظور ترکیه به دلیل اینکه در جهت رفع تحریم های غرب علیه دمشق و آبادانی و بازسازی این کشور که امری حیاتی برایش تلقی می‌شود سعی بر تقویت مشروعیت دولت موقت سوریه در مجامع غرب را دارد، سعی بر رعایت حدود سیاسی و دیپلماتیک خود در راستای ابراز حسن نیت در برابر رژیم صهیونیستی و در نتیجه جلب رضایت واشنگتن از این مسیر را دنبال می‌کند.